Στήριξε τον αγώνα των Πομάκων γίνε συνδρομητής της Εφημερίδας, Καντε κλίκ εδώ!

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ (Μέρος 5ο) Η Πομάκικη οικογένεια.

Έθιμα του Γάμου

Γ. Διαφορές Πομάκων – Τούρκων

Η διαφορά μας με τους Τούρκους και την τούρκικη οικογένεια είναι ότι και αυτοί γεννούσαν πολλά παιδιά, αλλά από πολλές γυναίκες, ενώ η πομάκικη οικογένεια έκανε πολλά παιδιά από μία μητέρα- σύζυγο. Επίσης, βασική διαφορά με την τούρκικη οικογένεια είναι ότι γάμοι μεταξύ συγγενών Πομάκων είναι σχεδόν ανύπαρκτοι, ενώ στην Τουρκία και σήμερα ακόμα συνεχίζονται οι αιμομικτικοί γάμοι, με πολλές τερατογεννήσεις, παρά την προσπάθεια του κράτους να τους περιορίσει. Γι αυτό υπήρχε δεσμός, συνοχή και ομοψυχία μεταξύ των μελών της πομάκικης οικογένειας και λειτουργούσαν ως ενιαία ομάδα, ενώ αντιθέτως στην Τουρκία η εγκληματικότητα μεταξύ των συγγενών κατέχει την πρωτιά.

Δ. Γάμος των παιδιών

Όταν ο γιός παντρευόταν και αποκτούσε παιδί, την τεσσαρακοστή ημέρα ο πατέρας καλούσε το γιό του και τη νύφη με το νεογέννητο, σε αποχαιρετιστήριο φαγητό τους χορηγούσε τα ανάλογα χωράφια, τα κοπάδια και την απαραίτητη τροφή μέχρι να βγάλουν οι ίδιοι δική τους παραγωγή και τους έδινε την παράξενη ευχή, «αϊντέ γιέ μου εσύ αυτό το βουνό και εγώ το απέναντι» [Hayde sinu ti vaz barçinka iya vaz druga], δηλαδή γινόταν η πλήρης χειραφέτηση του παιδιού και μετρούσε πλέον ως ξεχωριστή μονάδα στην φυλή. Ο Πομάκος πατέρας, δεν τελείωνε την υποχρέωση του με την παντρειά του παιδιού του, αλλά με την χειραφέτηση και έλεγε ‘‘τους πάντρεψα και τους χειραφέτησα [ujeni i utdelih]’’. Αυτό, επίσης, αποτελεί μοναδικότητα στους Πομάκους έναντι των γύρω λαών. Ο διαχωρισμός αριθμού ζώων από το κοπάδι γινόταν με ένα παράξενο και τυχερό τρόπο, δηλαδή αν ήταν να του παραχωρήσει τουλάχιστον 40 κατσίκια, [μίνιμουμ αριθμός που συμβολίζει πολλά], πήγαιναν το πρωί και άνοιγαν την πόρτα του μαντριού και τα πρώτα 40 που έβγαιναν από μέσα ήταν το τυχερό του και του ευχόταν ο πατέρας ΄΄από κάθε τρίχα χαϊρι να δεις [ut sek kosam hayır da vidiş]΄΄ και τελείωνε η σχέση πλέον με την πατρική οικογένεια.

(τεύχος 58, Δεκέμβριος 2011 - Ιανουάριος 2012)

Γεωργία – Κτηνοτροφία

Η νέα οικογένεια θα στηριζόταν πλέον στην δική της ανεξάρτητη γεωργο-κτηνοτροφική οικονομία. Η εκτροφή ζώων και καλλιέργεια γεωργικών προϊόντων ανθεκτικών στο χρόνο και στις καιρικές συνθήκες ήταν η κύρια ενασχόληση. Ο Πομάκος ήταν ποιμένας και ταυτοχρόνως και αγρότης. Σαν ποιμένας εξέτρεφε αιγο-πρόβατα τριών κατηγοριών, τρεις ράτσες, αλλά και βόδια, αγελάδες, βουβάλια, άλογα, μουλάρια, όνους, σκυλιά και μελίσσια.

Ένα κακό έθιμο στα Πομακοχώρια ήταν η ζωοκλοπή η οποία συνεχιζόταν μέχρι τελευταία. Θυμάμαι μικρός τους ζωοκλέφτες που πιανόταν τους δένανε το σφαχτό στο λαιμό και τον τριγύριζαν μέσα στο χωριό συνοδεία αστυνομικών. Οι Πομάκοι, πριν εξισλαμιστούν και γίνουν μουσουλμάνοι εξέτρεφαν και χοίρους με το ξακουστό καπνιστό χοιρομέρι [svinsku] και οι ποιμένες λεγόταν [svinetar] και το κοπάδι [güme], το θηλυκό γουρούνι ονομαζόταν [babka], το αρσενικό [karnak] και τα μικρά [motka]. Οι Βούλγαροι ενώ εκτρέφουν χοίρους, δεν έχουν αυτές τις ονομασίες. Ο Πομάκος, δεν καταλαβαίνει το prasentse, τη λέξη με την οποία αποκαλεί το γουρούνι, ο Βούλγαρος.

Σαν αγρότης καλλιεργούσε δημητριακά, όπως καλαμπόκι, σίκαλη, κριθάρι, σιτάρι, βρώμη, κεχρί και όσπρια, όπως φασόλια, ρεβίθια, φακές, αρακά, μπιζέλι. Ρύζι δεν υπήρχε, ήταν είδος πολυτελείας. Ασχολιόταν με το ψάρεμα, ειδικά με την πέστροφα που ήταν άφθονη στα ποτάμια των Πομακοχωρίων. Το κυνήγι αγρίων ζώων, όπως το αγριογούρουνο, το ζαρκάδι, ο λαγός και από τα πουλιά η πέρδικα, η φάσα και ο φασιανός, ήταν σχεδόν καθημερινή ενασχόληση του Πομάκου, όταν δεν είχε αγροτικές ασχολίες.

Οι Πομάκοι είχαν σαν περιουσία τα κοπάδια τους και τις χρυσές λίρες. Δεν συναλλάσσονταν με άλλα χρήματα. Τα βοσκοτόπια ήταν κοινά για όλους και η ακίνητη περιουσία, τα αγροτεμάχια, ήταν κοινά για όλους. Καλλιεργούνταν από όλους μαζί, με το σύστημα μετζές. Μετζές σημαίνει το σύνολο των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών να συμμετέχουν στο θερισμό, στην αποκομιδή, στην μεταφορά, στην αποθήκευση, με τη σειρά όλων. Θα κάνουμε μνεία στους κανόνες αυτούς του μετζέ, της ποπρέλκας και του ζάρετ. Μέχρι εδώ περιέγραψα ορισμένα καθαρά πομάκικα έθιμα που δεν νομίζω να υπάρχουν στους τριγύρω λαούς των Βαλκανίων. Άμα υπάρχουν και αλλού αυτά τα έθιμα τότε και αυτοί είναι Πομάκοι!

(τεύχος 59, Φεβρουάριος - Μάρτιος 2012)

Κατηγορία: